★ Self-compassion မလုပ်နိုင်တဲ့လူတွေက ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် judge လုပ်တယ်တဲ့။ သူများနဲ့နှိုင်းပြီးတော့ judge လုပ်တယ်။ ငါက ဒါမလုပ်နိုင်ဘူး။ သူက ဒါ လုပ်နိုင်တယ်။ သူက တော်တယ်။ အဲဒီလို။ အဲဒီလိုပြောပြီးတော့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် judgemental ဖြစ်သွားပြီးတော့ ဘာဖြစ်သွားတုန်းဆိုတော့ inferiority complex ဝင်သွားတယ်။ 

★ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အားငယ်သွားတယ်၊ သိမ်ငယ်စိတ်ဝင်သွားတယ်။ ဒါကြောင့်မို့ ဒီနေ့ အဲဒီလို သိမ်ငယ်တဲ့စိတ် ဝင်တယ်ဆိုရင် fixed mindset ဝင်သွားတယ်လို့ ဘုန်းဘုန်း

★ Growth mindset နဲ့ fixed mindset ကတော့ စတန်းဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်က ဆရာမကြီး Prof.Carol Dweck ရဲ့ သုတေသနပေါ့။ ဒါတွေဟာ ဗုဒ္ဓတရားနဲ့အရမ်းရင်းနှီးပါတယ်။ ဗုဒ္ဓတရားတော်ကို ပါဠိမသုံးဘဲနဲ့ ဗုဒ္ဓရဲ့နာမည်မသုံးဘဲနဲ့ သင်ပေးတဲ့ပုံစံမျိုးပါ။ 

★ ငါ ဒီဟာမလုပ်နိုင်ဘူးလို့ အဲဒီလို ပြောလိုက်ရင် ပါးစပ်ကလည်းပြောရင်ပြောမယ်၊ စိတ်ထဲမှာလည် တွေးရင်တွေးမယ်၊ အဲဒီလိုပြောရင် အဲဒီလူက သူ့ရဲ့ကြီးထွားမှု တိုးတက်မှုကို limit လုပ်လိုက်တယ်တဲ့။ ကန့်သတ်လိုက်တယ်။ ဒါ ငါ မလုပ်နိုင်ဘူး။ 

★ Growth mindset ဖြစ်အောင် ဘယ်လိုလုပ်မှာတုန်းဆိုတော့ ငါ မလုပ်နိုင်သေးဘူး ဆိုပြီး ‘သေး’ ထည့်ရမယ်။ I cannot do it. ဆိုတာထက် I cannot do it yet. အဲဒီလိုထည့်ရမယ်။ ‘yet’ ဆိုတဲ့ တစ်လုံးပဲထည့်ရမယ်။

★ ဆရာမကြီးတွေ ဆရာကြီးတွေ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် စမ်းကြည့်ပါ၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်ပြီးတော့ reflect လုပ်ကြည့်ပါ။ အလုပ်တစ်ခု ခက်ခဲတဲ့အခါမှာ ကိုယ်လုပ်လိုက်တယ်။ တခါတခါ မလုပ်နိုင်ဘူးလို့ ကိုယ်မလုပ်နိုင်သေးတာကို မြင်တယ်။ မလုပ်နိုင်သေးတဲ့အခါမှာ စိတ်ထဲမှာ ဘယ်လိုဖြစ်တုန်း ငါ မလုပ်နိုင်ဘူးလို့ ပြောလား၊ မလုပ်နိုင်သေးဘူးလို့ပြောလား အဲဒီတစ်ခု စစ်ဆေး။

★ ငါ မလုပ်နိုင်ဘူးလို့ပြောရင် အကြီးကြီး full stop ချလိုက်တာ။ ရှေ့ဆက်လုပ်ဖို့အတွက် အဲဒီမှာ ဆန္ဒသိပ်မပြင်းပြတော့ဘူး။ ငါ မလုပ်နိုင်သေးဘူးလို့ ပြောလိုက်ရင်တော့ အဲဒီထဲမှာ ရှေ့ခြေလှမ်းလှမ်းဖို့အတွက် အဲဒီပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့အတွက် ကိုယ့်မှာဆန္ဒတွေရှိတယ်။ 

★ ဘုရားအလောင်းရဲ့ဘဝဆိုတာ ဆန္ဒနဲ့ပဲ စခဲ့တာ။ သမ္မာဆန္ဒ။ သူများရဲ့ဒုက္ခကိုဖြေရှင်းပေးတဲ့ အရင်ဘုရားရှင်ကို ဖူးတွေ့ရတဲ့အခါမှာ အားကျတာလေ။ မုဒိတာဖြစ်တယ်ပေါ့။ အဲဒီမုဒိတာနဲ့ဆန္ဒဖြစ်လာတာ။ ငါ အဲဒီလိုဖြစ်ချင်လိုက်တာ။

★ ဒါပေမဲ့ အဲဒီအချိန်မှာ သုမေဓာရှင်ရသေ့က ဒီပင်္ကရာမြတ်စွာဘုရားရဲ့ အရည်အသွေးတွေ ရှိပြီလားဆို မရှိဘူး။ ဒါပေမဲ့ သူ့ကိုယ်သူ မရှိဘူးလို့မပြောဘူးပေါ့၊ ဒါ ဒီ growth mindset ရှု‌ထောင့်ကနေပြီးတော့ analyze လုပ်ရင်။ ငါ မရှိသေးဘူးလို့ပဲ ပြောတယ်။ ဒီပင်္ကရာမြတ်စွာဘုရားရဲ့ အရည်အသွေးတွေ ငါ မရှိသေးဘူး။ အဲဒါ သူက ဆက်ပြီးတော့ ကျင့်မယ်ဆိုတဲ့ ဆန္ဒ ပေါ်လာတယ်။ 

★ အဲဒီဆန္ဒပေါ်လာတဲအခါမှာ ဘယ်လောက်ကြာမယ်၊ ဘယ်လောက်ခက်ခဲမယ်၊ ဘယ်လိုအခက်အခဲနဲ့တွေ့မယ်ဆိုတာ He has no idea. မသိပါဘူး။ လေးအသင်္ချေနဲ့ ကမ္ဘာတစ်သိန်းဆိုတာ၊ မြန်မာလိုကတော့ သင်္ချေလို့ပြောတာပေ့ါ။ သင်္ချေလို့ပြောတာ သူက ‘အ’ က ကျနေတယ်လေ၊ အသင်္ချေ ဖြစ်ရမှာ။ လေးအသင်္ချေလို့ပြောရမှာ။ အဲဒီမှာ ‘အ’ က လျှာလိပ်တဲ့အခါကျတော့ ‘အ’ ကိုဖြုတ်ထားလိုက်တော့ လေးသင်္ချေဖြစ်သွားတယ်။ 

★ သင်္ချေ နဲ့ သင်္ချာနဲ့က တူတူပဲလေ၊ သင်္ချာဆိုတာ ရေတွက်တယ်။ သင်္ချေကတော့ ရေတွက်နိုင်တယ်ပေါ့။ အသင်္ချေဆိုတာတော့ မရေတွက်နိုင်ဘူး။ မရေတွက်နိုင်ဘူးဆိုတာ ရေတွက်ရင်း ရေတွက်ရင်း ‌ကမ္ဘာတစ်သိန်းဆို ရေတွက်နိုင်သေးတယ်။ အဲဒီထက်ပိုပြီးတော့ ကြာလာရင် မရေတွက်နိုင်တော့ဘူး။ တစ်ကနေ ပြန်စတော့။ သင်္ချေတစ်ခုပြီးသွားပြီ။ လုံးဝ count လို့မရတာ။ 

★ အဲဒီလို လုံးဝကို ဘယ်မှစခဲ့တယ်ဆိုတာ မေ့သွားတယ်။ အဲဒီလောက်ထိ ဖြစ်တဲ့ဟာ။ အဲဒါတောင်မှ စိတ်ဓါတ်မကျဘူး။ ဘုရားဖြစ်ချင်တဲ့စိတ် အထူးသဖြင့် ဖြစ်ချင်တယ်ဆိုတာထက် သူများကို ကူညီချင်တဲ့စိတ်၊ အဲဒီစိတ်က မမှတ်မသုန် ဘဝတိုင်းမှာ ရှိနေတယ်နော်။ 

★ ဗျာဒိတ်ယူပြီးတဲ့နောက်ပိုင်းမှာ တိရစ္ဆာန်တွေဖြစ်သေးတယ်လေ။ ငရဲတော့ မရောက်ဘူး။ တိရစ္ဆာန်ဘဝရောက်သေးတယ်။ ရောက်တဲ့တိရစ္ဆာန်ဘဝတိုင်းမှာ ဘာဖြစ်လို့ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်တာတုန်းဆိုတော့ အများအတွက်တွေးလို့။ 

★ ခွေးလည်းဖြစ်ခဲ့တယ်။ ကုက္ကုရဇာတ်မှာ၊ စစ်တိုက်တဲ့ မြင်းလည်းဖြစ်ခဲ့သေးတယ်။ သမင်တွေဖြစ်ခဲ့တယ်။ မျောက်တွေဖြစ်ခဲ့တယ်။ ဖြစ်တဲ့နေရာတိုင်း နေရာတိုင်းမှာ အများအတွက်တွေးတဲ့စိတ်ဓါတ်က မပျောက်ဘူး။ ဘာဖြစ်လို့ အများအတွက်တွေးတာတုံး။ 

★ အများအတွက် လုပ်ချင်တာတုန်းဆိုတော့ because he believe he could make a difference. သူ တစ်ခုခုလုပ်ရင် အနည်းဆုံး အခြေအနေပြောင်းလဲသွားမယ်၊ အကောင်းဘက် ပြောင်းလဲသွားမယ်။ အဲဒီယုံကြည်တာကိုပဲ growth mindset ခေါ်တာ။

★ အဲဒါကြောင့် self-compassion ရှိတဲ့လူတွေက အဓိက ဘာလုပ်ရတုန်းဆိုတော့ ပြဿနာကိုလက်ခံရတယ်။ ရှိတဲ့ပြဿနာကို။ သြော် ခက်ခဲတယ်။ ဒီဟာကို လက်ခံတယ်။ This is hard. This is a difficult situation. I need to calm myself. 

★ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် မေတ္တာထားရမယ်။ ကရုဏာစိတ်နဲ့ကြည့်ရမယ်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အပြစ်မတင်ရဘူး။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် punish မလုပ်ရဘူး ဆိုတဲ့ အဲဒီအတွေးပြင်တယ်။ အဲဒါကို self-compassion လို့ခေါ်တယ်။ 

★ အဲဒီတော့ self-compassion လေ့လာရင်း လေ့လာရင်းနဲ့ ဒီလိုဟောရင်းနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်လည်း apply လုပ်ကြည့်ရင်းနဲ့ နောက်ပိုင်းကျတော့ အရာရာအားလုံးကောင်းတဲ့ကုသိုလ်စိတ်အားလုံးက self-compassion ထဲမှာပါတယ်၊ မုဒိတာတောင်မှ ဒီထဲမှာပါတယ်။

★ သူများကို မုဒိတာထားတာ၊ သူများဘဝကို ကြီးပွားစေချင်တာ၊ ကျောင်းသား/သူတွေ ကြီးပွားစေချင်တယ်။ ဒီနိုင်ငံကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင် လုပ်တဲ့နေရာမှာ သူတို့ကို ပါစေချင်တယ်။ အဲဒီစိတ်စေတနာတွေ အားလုံးဟာ self-compassion ထဲမှာပါတယ်။ self-compassion and compassion for other သုတေသနလုပ်ကြည့်တဲ့အခါမှာ ခွဲလို့ မရဘူးလို့ ပြောတယ်။ ဒီဆရာမကြီးကပြောတယ်။ သူရေးထားတဲ့ စာအုပ်တွေ ရှိပါတယ်။ 

★ ဒီစာအုပ်ကတော့ Compassion Science - အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်ရဲ့ handbook - လက်စွဲ၊ ဒီထဲမှာ ဒီဆရာမကြီးက chapter တစ်ခုပါဝင်တယ်၊ အယ်ဒီတာထဲမှာလည်း ပါပါတယ်။ အဲဒီတော့ self-compassion မရှိတဲ့လူက ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ဘာလုပ်တုန်း၊ ကိုယ် အမှားတစ်ခုလုပ်မိရင် အဲဒီမှာ အတွေးတွေ ပြောင်းသွားတယ်။ 

★ အဲဒီအမှားကို data အနေနဲ့ကြည့်တာထက် identity အနေနဲ့ကြည့်တာ။ ငါ ဖြစ်သွားတယ်။ buddhist psychology ရှုထောင့်နဲ့ကြည့်ရင်တော့ သက္ကာယဒိဋ္ဌိဖြစ်သွားတယ်။ အမှားတွေ့တဲ့အခါမှာ အဲဒီလိုဖြစ်သွားတယ်။ 

★ ဒီမလာခင် တောင်ကြီးမှာ ဘုန်းဘုန်းတို့ ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်မှာ conference လေးလုပ်ပါတယ်။ international conference လေးလုပ်တော့ အဖွင့်မိန့်ခွန်းမှာ ဘုန်းဘုန်းကပြောတယ် growth mindset နဲ့ ဆွေးနွေးကြပါ။ ဘယ်သူကမှားတယ်၊ ဘယ်သူကမှန်တယ်၊ လူတွေအထင်ကြီးအောင် ပြောတယ်။ အဲဒါတွေ အားလုံးက fixed mindset ထဲပါတယ်။ 

★ Growth mindset က ဘယ်လိုတုန်းဆုတော့ ဘုန်းဘုန်းတို့ ငယ်ငယ်တုန်းက ကလေးတွေပေါ့၊ လူတိုင်းလူတိုင်း မွေးလာတဲ့အခါမှာ ဘုန်းဘုန်းတို့ လမ်းမလျှောက်တတ်ဘူး။ ၇လ ၈လလောက်ရောက်လာတဲ့အခါကျတော့ ရပ်ဖို့အတွက်ကြိုးစားတာပေါ့။ လဲတာပဲ။ ကိုယ့်ဟာကိုယ်ရပ်ဖို့ တခါတည်းတွေ့တဲ့ဟာတွေ ဆွဲကိုင်ပြီးတော့ ရပ်ဖို့ကြိုးစားတယ်။ လဲတာပဲ။ 

★ လဲတဲ့အခါမှာ ကလေးရဲ့စိတ်ထဲက ဘေးကနေ ပြောတဲ့ဟာကို သူ မနားလည်သေးဘူး။ အကောင်းလို့တောင် ပြောရမယ်။ နားလည်တယ်ဆိုရင်တော့ ဘေးကလူတွေက အမှားကို ကြောက်တဲ့လူတွေချည်းလေ။ အမှားတွေကြောက်ပြီးတော့ နေအုန်း၊ မကြိုးစားနဲ့အုန်း၊ ရပ်ဖို့ မကြိုးစားနဲ့အုန်း။ တော်ကြာလဲလိမ့်မယ်။ မှားလိမ့်မယ်။ 

★ ကလေးကတော့ မှားတယ်ဆိုတဲ့ vocabulary - စကားလုံး သူ့ခေါင်းထဲမှာ မရှိတော့ ကိုင်ပြီးတော့ ထကြည့်တယ်။ ရတဲ့အခါရ မရတဲ့အခါ လဲတယ်။ ငါကတော့ မှားသွားပါပြီ ကလေးရဲ့စိတ်ထဲမှာ မရှိဘူး။ မရှိယုံတင်မကဘူး ငါ ဆက်ပြီးတော့ ကြိုးစားရင် ငါ ထနိုင်မယ်ဆိုတဲ့ အဲဒီဆန္ဒရှိတဲ့အလားပေါ့ ဆက်ပြီးတော့ကြိုးစားတယ်။ နောက်ဆုံးတော့ရပ်နိုင်တယ်။

★ အဲဒီဟာကို ဘုန်းဘုန်းတို့က observe လုပ်တဲ့နေရာမှာ ကိုယ်က data အနေနဲ့ collect မလုပ်ဘဲနဲ့ ငါကလေးက ငါ့သားငါ့သမီးက ငါ့တူက ငါ့မြေးက ရပ်နိုင်ပြီဆိုပြီးတော့ individualize လုပ်လိုက်တယ်။ တနည်းအားဖြင့်ပြောမယ်ဆိုရင် identity တည်ဆောက်လိုက်တယ်။ 

★ ကလေးက ရပ်နိုင်ပြီ လမ်းလျှောက်ဖို့အတွက် လုပ်တဲ့အခါမှာ အဲဒီကလေးကလည်း အဖန်ဖန် လဲကျတယ်။ ဒီတိုင်းပဲ တိုးတက်တဲ့နိုင်ငံတွေပေါ့၊ သူတို့တီထွင်တဲ့ project တိုင်း project တိုင်း သူတို့လည်း အကြိမ်ကြိမ်လဲကျတယ်။ 

★ ဘုန်းဘုန်း အင်္ဂလန် ၂၅နှစ်နေခဲ့တာလေ၊ အဲဒီ ၂၅နှစ်အတွင်းမှာ ဝန်ကြီးချုပ်တွေ တစ်ယောက်ပြီးတစ်ယောက်တက်လာလို့ အရင်တစ်ယောက်လုပ်ထားတဲ့ ဥပဒေကို ကျန်တဲ့လူတွေ ဆက်ပြီးတော့ အသုံးပြုကြတယ်။ ပြန်ပြီးတော့ ပြင်တယ်။ တချို့ဆို လုံးဝ ဥပဒေအသစ်နဲ့ အစားထိုးတယ်၊ တချို့ကျတာ့ amendment လေးလုပ်တယ်။

★ ဆိုလိုတာက တိုးတက်တဲ့နိုင်ငံတွေလည်းပဲ ဘောပင်တစ်ချက်လောက် sign ထိုးလိုက်တာနဲ့ သူ့ perfect ဖြစ်သွားတာ မရှိပါဘူး။ process ဘယ်ကနေစတုန်းဆို A ကနေပြီးတော့ B, အခု B ရောက်ပြီ၊ C အထိ သွားဖို့လိုတယ်။ C ရောက်ရင်တော့ A ထက်ပိုကောင်းတယ်၊ B ထက်ပိုကောင်းတယ်။ D ရောက်သွားရင်တော့ C ထက်‌တောင် ပိုကောင်းနိုင်တယ်။ အခုလောလောဆယ် တို့က C မှာရှိတယ်။ 

★ အဲဒီ process ကို focus လုပ်တာ စိတ်ဝင်စားတာ၊ အာရုံပြုတာ အဲဒါကို growth mindset လို့ခေါ်တာ။ fixed mindset ကျတော့ ဘာကိုအာရုံပြုတုန်းဆို instant result လိုချင်တာ၊ ဒီမှာ sign ထိုးလိုက်ပြီးပြီ ပြဿနာအကုန်လုံးပြေလည်ရမယ်။ magic မရှိဘူး။ 

★ အဲဒါကြောင့်မို့လို့ မုဒိတာပွားတယ်ဆိုရင် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် self-compassion လုပ်ရာရောက်တယ်။ တခြားလူလည်း ကရုဏာထားရာရောက်တယ်။ ဘုန်းဘုန်းက ဒါလေးပြောချင်တယ်။ မေတ္တာထားရာရောက်တယ်၊ မုဒိတာထားခြင်းဟာ။ 

ဆက်လက်ဖော်ပြပါမည်။

ကျေးဇူးတော်ရှင်အောက်စဖို့ဒ်ဆရာတော်

ပါမောက္ခ ‌ဒေါက်တာအရှင်ဓမ္မသာမိ

🙏🙏🙏

(၁၂.၁၁.၂၀၂၅) မန္တလာတက္ကသိုလ်တွင် ဟောကြားတော်မူခဲ့သော “Fixed Mindset ကို မုဒိတာဖြင့်ကျော်လွှားနိုင်ရေး” ပထမပိုင်း တရားတော် မှ စာစီပူဇော်ပါသည်။